receptovia

receptovia · Ścieżki

Atak paniki krok po kroku: jak go rozpoznać, przetrwać i leczyć

Atak paniki to nagły przypływ bardzo silnego lęku, któremu towarzyszą objawy z ciała: kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, drżenie. Narasta gwałtownie, szczyt osiąga w ciągu kilku minut, a potem stopniowo słabnie. Pierwszy taki epizod, zwłaszcza z bólem w klatce piersiowej, trzeba pokazać lekarzowi, żeby wykluczyć przyczynę sercową, a nawracające napady paniki leczy się psychoterapią i lekami z grupy SSRI.

Przystanki w tekście
  1. Jak wygląda atak paniki od środka
  2. Przebieg jednego napadu: pięć etapów
  3. Co robić, gdy napad paniki już trwa
  4. Skąd się biorą napady paniki: przyczyny i czynniki ryzyka
  5. Diagnoza w trzech przystankach: serce, badania, specjalista
  6. Leczenie lęku napadowego: psychoterapia i leki w zestawieniu
  7. Pierwsze tygodnie z lekiem SSRI: czego się spodziewać
  8. Sygnały alarmowe i numery, pod które możesz zadzwonić
  9. Atak paniki a leczenie online: co załatwisz przez wniosek
  10. Źródła

Jak wygląda atak paniki od środka

Osoby, które przeszły atak paniki, często opisują go słowami „myślałem, że umieram” albo „bałam się, że tracę zmysły”. To nie przesada: organizm uruchamia pełną reakcję alarmową, jakby zagrożenie było realne, choć w otoczeniu nic groźnego się nie dzieje. Napad może przyjść w sklepie, w samochodzie, w nocy podczas snu albo w chwili odpoczynku, kiedy stres teoretycznie już minął.

Objawy układają się w trzy grupy. Warto znać je z góry, bo w trakcie napadu łatwiej wtedy powiedzieć sobie: to jest atak paniki, już go znam.

Jeśli poczucie nierealności zostaje z tobą długo po ataku, przeczytaj, czym jest derealizacja i kiedy wymaga diagnostyki.

  • Serce i oddech: kołatanie lub walenie serca, przyspieszone tętno, uczucie duszności albo braku powietrza, ucisk lub ból w klatce piersiowej, wrażenie dławienia się.
  • Reszta ciała: zawroty głowy, uczucie zbliżającego się omdlenia, drżenie, pocenie się, uderzenia gorąca lub dreszcze, nudności, mrowienie i drętwienie dłoni albo okolic ust.
  • Głowa i emocje: przerażenie, poczucie utraty kontroli, lęk przed śmiercią, wrażenie nierealności otoczenia (derealizacja) albo odcięcia od własnego ciała (depersonalizacja).

Przebieg jednego napadu: pięć etapów

Atak paniki ma zwykle przewidywalny przebieg. Rozpisany na etapy przestaje wyglądać jak chaos, a zrozumienie mechanizmu to pierwszy krok do odzyskania kontroli.

  • Etap 1. Iskra. Coś uruchamia alarm: szybsze bicie serca po kawie albo wysiłku, duszne pomieszczenie, wspomnienie poprzedniego ataku. Czasem iskry nie widać i napad zaczyna się jakby znikąd.
  • Etap 2. Błędne odczytanie. Mózg traktuje zwykły sygnał z ciała jak zagrożenie: „serce bije za szybko, to zawał”. Ta myśl sama w sobie dokłada lęku.
  • Etap 3. Spirala. Lęk podnosi tętno i przyspiesza oddech, a szybki, płytki oddech daje zawroty głowy i mrowienie. Każdy nowy objaw wygląda jak dowód, że dzieje się coś złego.
  • Etap 4. Szczyt. Objawy osiągają maksimum w ciągu kilku minut. To najtrudniejszy moment, ale organizm nie jest w stanie długo utrzymać tak wysokiego pobudzenia.
  • Etap 5. Wygaszanie. Napad słabnie, zostaje zmęczenie, roztrzęsienie, czasem płacz albo senność. Często dochodzi też lęk przed kolejnym atakiem, który sam potrafi napędzać następne epizody.

Co robić, gdy napad paniki już trwa

Nie da się wyłączyć napadu jednym przyciskiem, ale da się przestać dolewać oliwy do ognia. Poniższe kroki nie zastępują leczenia. Pomagają przetrwać szczyt i przerwać spiralę, w której lęk karmi objawy, a objawy karmią lęk.

Jeśli objawy wyraźnie różnią się od twoich zwykłych napadów, ból w klatce narasta, promieniuje do ręki lub żuchwy albo pojawia się osłabienie połowy ciała, nie zakładaj, że to panika. Wtedy dzwoń pod 112.

  • Krok 1. Nazwij to, co się dzieje. Powiedz sobie wprost: to atak paniki, jest bardzo nieprzyjemny, ale minie. Jeśli lekarz wcześniej sprawdził twoje serce, przypomnij sobie o tym.
  • Krok 2. Wydłuż wydech. Oddychaj spokojnie przez nos, a wydech rób wyraźnie dłuższy niż wdech. Nie łap powietrza haustami: przy szybkim oddechu kłopotem jest nadmiar wentylacji, a nie brak tlenu.
  • Krok 3. Zakotwicz się w otoczeniu. Wymień w myślach pięć rzeczy, które widzisz, cztery, których możesz dotknąć, i trzy dźwięki, które słyszysz. Uwaga przenosi się z wnętrza ciała na świat zewnętrzny.
  • Krok 4. Zostań, jeśli to bezpieczne. Ucieczka z miejsca ataku daje chwilową ulgę, ale uczy mózg, że to miejsce jest groźne. Jeśli prowadzisz samochód, zjedź na pobocze i zatrzymaj się.
  • Krok 5. Po ataku zrób notatkę. Zapisz godzinę, miejsce, objawy i to, co działo się tuż przedtem. Taki dzienniczek bardzo przyda się lekarzowi i terapeucie.

Skąd się biorą napady paniki: przyczyny i czynniki ryzyka

Pojedynczy atak paniki może zdarzyć się każdemu, na przykład w okresie silnego przeciążenia. O zaburzeniu panicznym, czyli lęku napadowym, mówi się wtedy, gdy napady nawracają, przychodzą niespodziewanie, a między nimi utrzymuje się niepokój przed kolejnym atakiem i zmienia się zachowanie, na przykład zaczynasz unikać miejsc, w których napad już się zdarzył. Gdy unikanie się rozrasta, może dołączyć agorafobia: lęk przed sytuacjami, z których trudno wyjść albo w których trudno o pomoc.

Nie ma jednej przyczyny. Napadom sprzyja zwykle kilka czynników działających naraz:

Część chorób daje objawy łudząco podobne do paniki: zaburzenia rytmu serca, nadczynność tarczycy, niedocukrzenie, astma, schorzenia ucha wewnętrznego. Dlatego ocena lekarska jest częścią rozpoznania, a nie formalnością. Szerzej o całej rodzinie tych problemów piszemy na stronie o zaburzeniach lękowych.

  • skłonność rodzinna do zaburzeń lękowych i depresji;
  • przewlekły stres, trudne wydarzenia życiowe, przemęczenie i niedobór snu;
  • substancje pobudzające, takie jak duże ilości kofeiny, napoje energetyczne, nikotyna i środki psychoaktywne, a także odstawianie alkoholu albo leków uspokajających;
  • inne zaburzenia psychiczne, na przykład depresja, zaburzenia lękowe czy PTSD;
  • nadwrażliwość na sygnały z ciała, czyli skłonność do odbierania zwykłych odczuć jako groźnych.

Diagnoza w trzech przystankach: serce, badania, specjalista

Przystanek 1: wykluczenie pilnych przyczyn. Pierwszy w życiu epizod z bólem w klatce piersiowej, dusznością albo omdleniem wymaga pilnej oceny lekarskiej, najlepiej od razu na SOR lub po wezwaniu pomocy przez 112. Lekarz zwykle wykonuje EKG i decyduje o dalszych badaniach. Dopóki serce nie zostało sprawdzone, nie zakładaj, że to „tylko nerwy”.

Przystanek 2: lekarz rodzinny. Gdy napady się powtarzają, lekarz POZ może zlecić podstawowe badania krwi, w tym ocenę pracy tarczycy, przejrzeć przyjmowane leki i używki, a potem pokierować cię dalej.

Przystanek 3: psychiatra i psycholog. Rozpoznanie zaburzenia panicznego stawia lekarz, najczęściej psychiatra, na podstawie dokładnego wywiadu: jak często pojawiają się napady, czy są niespodziewane, czy zmieniły twoje codzienne funkcjonowanie. Psycholog lub psychoterapeuta pomaga zrozumieć mechanizm lęku i prowadzi terapię. Na wizytę zabierz notatki z napadów, wyniki badań i spis przyjmowanych leków.

Leczenie lęku napadowego: psychoterapia i leki w zestawieniu

Nawracające napady paniki można skutecznie leczyć. Podstawą są dwie drogi, często łączone ze sobą: psychoterapia, zwłaszcza w nurcie poznawczo-behawioralnym, oraz leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI, które w tym zaburzeniu działają przeciwlękowo. Wybór zależy od nasilenia objawów, chorób współistniejących i twoich preferencji, a decyzję o leku i jego dawce zawsze podejmuje lekarz. Poniżej zestawienie metod z tym, co mówią o nich charakterystyki produktów leczniczych (ChPL).

MetodaMiejsce w leczeniu napadów panikiO czym warto wiedzieć
Psychoterapia poznawczo-behawioralnaPsychoterapia to jedna z dwóch podstawowych dróg leczenia nawracających napadów paniki.Terapia uczy rozpoznawać błędne odczytywanie sygnałów z ciała i krok po kroku wracać do unikanych miejsc; wymaga regularnych sesji i pracy między nimi.
Sertralina (SSRI)W punkcie 4.1 charakterystyki sertraliny figuruje lęk napadowy, z agorafobią albo bez niej.Długotrwałe przyjmowanie sertraliny przy lęku napadowym ChPL każe kontrolować, ponieważ dla tego zaburzenia nie wykazano efektu zapobiegania nawrotom. Sertralina wymaga recepty (Rp).
Escitalopram (SSRI)Wśród wskazań escitalopramu ChPL podaje zaburzenie lęku panicznego, także połączone z agorafobią.Pełnię działania przy lęku panicznym escitalopram osiąga według ChPL po mniej więcej 3 miesiącach, a terapia trwa kilka miesięcy. Escitalopram wymaga recepty (Rp).
Paroksetyna (SSRI)Charakterystyka paroksetyny obejmuje wskazaniem zaburzenie lękowe z napadami lęku, z agorafobią lub bez.Przy napadach lęku ChPL paroksetyny zaleca leczenie na tyle długie, by objawy ustąpiły, a zaczynanie od małej dawki ma zmniejszyć ryzyko przejściowego zaostrzenia lęku. Paroksetyna wymaga recepty (Rp).
BenzodiazepinyBenzodiazepiny to leki uspokajające z grupy psychotropowej IV-P, wydawane na receptę Rp; nie zastępują psychoterapii ani leczenia SSRI.Benzodiazepiny mają krótki dopuszczalny czas stosowania: dla alprazolamu ChPL podaje górną granicę 2-4 tygodni, a dłuższe leczenie tylko po ponownej ocenie stanu pacjenta. Szczegóły w przeglądzie benzodiazepin.

Pierwsze tygodnie z lekiem SSRI: czego się spodziewać

Leki z grupy SSRI nie przerywają napadu, który właśnie trwa. Działają stopniowo, więc początek leczenia bywa próbą cierpliwości. Charakterystyka escitalopramu opisuje tak zwany lęk paradoksalny: u części osób z zaburzeniem lęku panicznego na samym początku leczenia lęk może się nasilić, zanim przyjdzie poprawa. Charakterystyka sertraliny wymienia z kolei akatyzję, czyli przykry wewnętrzny niepokój z trudnością usiedzenia w miejscu, która najczęściej pojawia się w pierwszych tygodniach terapii.

Ostrzeżenie, którego nie wolno pominąć. Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych uprzedzają, że na starcie terapii, a także za każdym razem, gdy zmienia się dawka, mogą na jakiś czas narosnąć niepokój i myśli samobójcze. Dotyczy to szczególnie osób, które nie skończyły 25 lat. Gdy to zauważysz, odezwij się do lekarza bez zwłoki, a gdy życie jest zagrożone, wybierz 112. Dobrze, gdy ktoś bliski wie o rozpoczęciu leczenia i może wychwycić nagłą zmianę twojego zachowania.

Leków z tej grupy nie odstawia się nagle, bo grozi to objawami odstawienia; plan zakończenia leczenia ustala lekarz. Uważaj też na łączenie leków: escitalopram jest przeciwwskazany razem z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT, a połączenie hydroksyzyny z escitalopramem lub citalopramem jest przeciwwskazane. Więcej o samych lekach przeczytasz na stronach o sertralinie i o escitalopramie oraz w przeglądzie całej grupy SSRI.

Sygnały alarmowe i numery, pod które możesz zadzwonić

Atak paniki jest przerażający, ale nie każdy ból w klatce piersiowej to panika. Wybierz 112, jeśli objawy odbiegają od tych, które znasz, ból się nasila albo promieniuje, tracisz przytomność, masz kłopot z mówieniem lub słabnie ci jedna strona ciała. Ten sam numer jest dla sytuacji, w której myślisz o odebraniu sobie życia i obawiasz się, że możesz to zrobić.

Gdy potrzebujesz po prostu z kimś porozmawiać o tym, co przeżywasz, są linie wsparcia:

  • 116 123: wsparcie dla dorosłych przeżywających kryzys emocjonalny (całodobowo, bezpłatnie);
  • 800 70 2222: Centrum Wsparcia dla dorosłych w kryzysie psychicznym (całodobowo, bezpłatnie);
  • 116 111: telefon zaufania dla dzieci i młodzieży (całodobowo, bezpłatnie);
  • 112: numer alarmowy, gdy zagrożone jest życie.

Atak paniki a leczenie online: co załatwisz przez wniosek

Receptovia nie stawia rozpoznania i nie zaczyna leczenia napadów paniki. Pierwsza diagnoza i pierwszy dobór leku należą do psychiatry na wizycie. Przez internet możemy pomóc na jednym konkretnym odcinku drogi: gdy leczenie już trwa, jest udokumentowane, a ty potrzebujesz jego kontynuacji.

Przebieg wniosku ma pięć przystanków. 1. Odpowiadasz na pytania formularza i załączasz dokumenty z dotychczasowego leczenia. 2. Zgłoszenie analizuje lekarz, a nadzór medyczny sprawuje lek. Damian Wojno (PWZ 3211301). 3. Gdy czegoś brakuje, lekarz dopytuje na czacie. 4. Lekarz rozstrzyga, czy dalsze leczenie ma uzasadnienie; może też odmówić, a opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. 5. Jeśli objawy się nasiliły, pojawiło się coś nowego albo brak dokumentacji, właściwym adresem jest psychiatra. Rozmów wideo ani telefonicznych nie prowadzimy.

Taką możliwość daje art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty: lekarz może bez badania wypisać receptę niezbędną do kontynuacji leczenia, jeśli przemawia za tym stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji medycznej. Więcej o tej ścieżce znajdziesz na stronie e-recepty psychiatrycznej. O zwolnieniu lekarskim po ataku paniki także decyduje lekarz po ocenie wniosku; może odmówić albo odesłać cię do psychiatry, jeśli sprawa tego wymaga.

Źródła

Pytania do tego wpisu

Po czym poznać, że to atak paniki, a nie coś innego?

Atak paniki to nagły napad silnego lęku z wyraźnymi objawami z ciała: kołataniem serca, dusznością, zawrotami głowy, drżeniem, poceniem się i poczuciem utraty kontroli. Narasta szybko, szczyt ma w ciągu kilku minut i potem słabnie. Podobne objawy dają jednak choroby serca, tarczycy czy niedocukrzenie, dlatego pierwszy taki epizod, zwłaszcza z bólem w klatce, powinien ocenić lekarz.

Jak opanować napad paniki, kiedy już się zaczął?

Najpierw nazwij to, co się dzieje: to napad paniki i minie. Oddychaj spokojnie, z wydechem dłuższym niż wdech, i przenieś uwagę na otoczenie, wymieniając w myślach to, co widzisz i słyszysz. Jeśli to bezpieczne, nie uciekaj z miejsca ataku. Leki z grupy SSRI nie przerywają trwającego napadu; działają stopniowo i zmniejszają częstość kolejnych.

Czy napad paniki może być niebezpieczny dla zdrowia?

Sam napad paniki jest bardzo przykry, ale zwykle mija bez trwałych skutków. Ryzykowne jest co innego: uznanie za panikę objawów, które mają inną przyczynę. Przy pierwszym epizodzie, bólu w klatce narastającym lub promieniującym, omdleniu albo objawach innych niż zwykle dzwoń pod 112. Nieleczone nawracające napady mogą też prowadzić do unikania miejsc i agorafobii.

Jakie leki stosuje się przy nawracających atakach paniki?

Podstawą leczenia farmakologicznego są leki z grupy SSRI, na przykład sertralina, escitalopram czy paroksetyna; ich charakterystyki wymieniają lęk napadowy wśród wskazań. Działają po kilku tygodniach, a leczenie trwa miesiącami. Benzodiazepiny mają ograniczony czas stosowania. Lek dobiera psychiatra, a online możliwa jest wyłącznie kontynuacja leczenia już prowadzonego i udokumentowanego.

Tekst objaśnia przebieg wniosku i nie zastępuje wizyty ani konsultacji. O tym, jak leczyć konkretnego pacjenta, przesądza lekarz, który zna jego sytuację.

Rejestr

Wpis do RPWDL, czyli działalność lecznicza pod nadzorem wojewody.

Nadzór medyczny

Sprawy prowadzi lek. Damian Wojno, PWZ 3211301.

Postój u lekarza

Lekarz czyta zgłoszenie i może dopytać na czacie.

Opłata

Płacisz za ocenę wniosku przez lekarza. Zwrot, jeśli zrezygnujesz przed oceną.

E-Recepta Psychiatryczna 250,00 zł Rozpocznij