receptovia

receptovia · Leki · Benzodiazepiny: jak działają, kiedy niosą ryzyko i na jakich zasadach wystawia się receptę

Benzodiazepiny: jak działają, kiedy niosą ryzyko i na jakich zasadach wystawia się receptę

Benzodiazepiny to leki o działaniu uspokajającym, przeciwlękowym, nasennym i przeciwdrgawkowym, dostępne wyłącznie na receptę. Działają szybko, ale przy regularnym przyjmowaniu przez kilka tygodni rośnie ryzyko tolerancji i uzależnienia, dlatego mają być stosowane krótko, a odstawia się je stopniowo. Ta strona prowadzi cię przez temat w kilku etapach i porównuje pięć substancji z tej grupy.

Przystanki w tekście
  1. Etap 1: co łączy benzodiazepiny i czym różnią się od innych leków uspokajających
  2. Etap 2: pięć substancji obok siebie
  3. Etap 3: kiedy które z tych leków ma sens i dlaczego nie są wymienne
  4. Etap 4: tolerancja, uzależnienie i odstawienie
  5. Etap 5: działania niepożądane i przeciwwskazania wspólne dla grupy
  6. Etap 6: alkohol, opioidy, prowadzenie pojazdów i ciąża
  7. Czego benzodiazepiny nie leczą i dlaczego bywają tylko przystankiem
  8. Jak przygotować się do oceny wniosku o kontynuację
  9. Xanax, leki Z i hydroksyzyna: co jest benzodiazepiną, a co nie
  10. Jak wygląda recepta na benzodiazepinę i nasz wniosek
  11. Substancje z tej grupy
  12. Źródła

Etap 1: co łączy benzodiazepiny i czym różnią się od innych leków uspokajających

Benzodiazepiny działają przez nasilenie hamowania w ośrodkowym układzie nerwowym, za które odpowiada neuroprzekaźnik GABA. Dlatego wywołują wyciszenie lęku i napięcia, senność, rozluźnienie mięśni, a w odpowiednich wskazaniach także działanie przeciwdrgawkowe. Według ChPL alprazolamu wszystkie benzodiazepiny mają jakościowo podobne właściwości, a różnią się farmakokinetyką, czyli m.in. tempem wchłaniania i długością działania, oraz wskazaniami zarejestrowanymi dla konkretnego produktu.

Na tej stronie opisujemy pięć substancji: alprazolam, diazepam, lorazepam, klonazepam i estazolam. W rejestrze URPL tabletki z każdą z nich mają kategorię wydawania Rp, a same substancje są wpisane do grupy psychotropowej IV-P. Ma to praktyczny skutek: recepty na nie podlegają zasadom opisanym w ostatniej sekcji.

Etap 2: pięć substancji obok siebie

Poniższe zestawienie opiera się na charakterystykach produktów referencyjnych. Inne preparaty z tą samą substancją mogą mieć trochę inne wskazania, moce i postacie, więc ulotka twojego leku jest ostatecznym źródłem.

SubstancjaCo mówi ChPL o wskazaniachCzas leczenia i uwagi
Alprazolam: w obrocie jest m.in. jako Xanax SR, Afobam i Alprox.Wskazany do krótkotrwałego, objawowego leczenia nasilonych stanów lękowych u dorosłych.Najmniejsza skuteczna dawka, możliwie najkrócej, maksymalnie 2 do 4 tygodni; nie stosuje się u osób poniżej 18 lat.
Diazepam: w obrocie jest m.in. jako Relanium, Neorelium i Relsed.Stany lękowe, bezsenność związana z lękiem, skurcze mięśni, premedykacja przed drobnymi zabiegami i objawy nagłego odstawienia alkoholu.Nie dłużej niż 4 tygodnie przy bezsenności lub 8 do 12 tygodni przy stanach lękowych, wliczając stopniowe odstawianie.
Lorazepam: w obrocie jest m.in. jako Lorafen i Lorabex.Doraźne i krótkotrwałe leczenie zaburzeń lękowych oraz zaburzeń snu związanych ze wzmożonym lękiem.Dawkowanie i czas ustala się indywidualnie; ChPL zaleca najniższe skuteczne dawki, a ciąża jest przeciwwskazaniem.
Klonazepam: w obrocie jest m.in. jako Clonazepamum TZF i Klonafen.Padaczka u dorosłych i dzieci (napady uogólnione i częściowe).Czas leczenia zależy od stanu pacjenta; przy braku wyraźnego efektu leczenie przerywa się, zawsze stopniowo.
Estazolam: w obrocie jest m.in. jako Estazolam TZF, Estazolam Espefa i Estazolam Polfarmex.Doraźne i krótkotrwałe leczenie zaburzeń snu: trudności w zasypianiu, nocne i poranne przebudzenia.Jak najkrócej, według ChPL 7 do 10 dni; nie należy wydłużać leczenia bez ponownej oceny stanu pacjenta.

Etap 3: kiedy które z tych leków ma sens i dlaczego nie są wymienne

Lek nasenny w postaci estazolamu i lek przeciwpadaczkowy w postaci klonazepamu to dwa bardzo różne zastosowania, mimo że oba należą do jednej grupy. Charakterystyka klonazepamu wymienia w ogóle tylko padaczkę, a nie lęk. Z kolei alprazolam jest w produkcie referencyjnym wskazany do krótkotrwałego leczenia lęku, a estazolam do doraźnego leczenia zaburzeń snu.

Dlatego mówienie „wszystkie benzo działają tak samo” jest uproszczeniem. Wspólny jest mechanizm i zasady bezpieczeństwa, ale wskazanie, czas leczenia i przeciwwskazania zależą od substancji. Lorazepam ma na przykład wśród przeciwwskazań jaskrę z wąskim kątem przesączania, a estazolam także zawroty głowy i zaburzenia równowagi.

Z tego samego powodu zamiana jednego preparatu na drugi to decyzja lekarza, a nie pacjenta. ChPL diazepamu ostrzega wprost, że u osób przyjmujących benzodiazepinę o długim czasie działania zmiana na krótko działającą może wywołać objawy odstawienia.

Etap 4: tolerancja, uzależnienie i odstawienie

Po kilku tygodniach regularnego przyjmowania skuteczność, zwłaszcza nasenna, może się zmniejszać. To tolerancja. Uzależnienie psychiczne i fizyczne może wystąpić także przy dawkach leczniczych, a ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia oraz przy jednoczesnym stosowaniu kilku benzodiazepin naraz, o czym wprost ostrzega ChPL alprazolamu. Większa ostrożność dotyczy osób, które w przeszłości nadużywały alkoholu lub leków.

Odstawianie ma być stopniowe. Po nagłym przerwaniu leku mogą wystąpić bóle głowy i mięśni, skrajny lęk, napięcie, niepokój, splątanie i drażliwość, a w cięższych przypadkach omamy lub napady drgawkowe. Może też wrócić z nasileniem to, co leczono, czyli lęk i bezsenność. To zjawisko „z odbicia” jest przemijające, ale uciążliwe.

Tempo schodzenia z leku ustala lekarz, który zna twoją historię choroby. Nie podajemy tu schematów zmniejszania, bo nie ma jednego dla wszystkich. Jeśli chcesz zakończyć leczenie, napisz o tym we wniosku albo na czacie z lekarzem.

Etap 5: działania niepożądane i przeciwwskazania wspólne dla grupy

Najczęściej opisywane działania niepożądane to według ChPL zmęczenie, senność i osłabienie siły mięśniowej. Zwykle są zależne od dawki, nasilają się na początku leczenia i słabną z czasem, albo po zmniejszeniu dawki. W tabelach charakterystyk pojawiają się też zawroty głowy, niezborność ruchów, zaburzenia mowy, bóle głowy, zaburzenia pamięci i koncentracji oraz niepamięć następcza, czyli luka w pamięci po przyjęciu tabletki.

Charakterystyki opisują również reakcje paradoksalne, czyli odwrotne do zamierzonych: pobudzenie, drażliwość, agresję, koszmary senne czy omamy. Gdy takie objawy się pojawią, ChPL każe przerwać leczenie, więc powiedz o nich lekarzowi od razu. Prawdopodobieństwo jest większe u dzieci i osób starszych. U osób starszych benzodiazepiny częściej prowadzą też do upadków i złamań, bo rozluźniają mięśnie.

Cztery przeciwwskazania powtarzają się we wszystkich pięciu charakterystykach: nadwrażliwość na benzodiazepiny, miastenia, ciężka niewydolność oddechowa i zespół bezdechu sennego. Ciężka niewydolność wątroby jest przeciwwskazaniem w czterech z nich (nie ma jej w charakterystyce estazolamu), a każda substancja ma jeszcze własne zastrzeżenia, dlatego ulotka konkretnego leku zawsze wygrywa z ogólnym przeglądem.

Etap 6: alkohol, opioidy, prowadzenie pojazdów i ciąża

Alkohol i inne leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy nasilają działanie benzodiazepin, co może prowadzić do silnego uspokojenia, śpiączki, depresji oddechowej, a nawet zgonu. ChPL diazepamu każe unikać takiego połączenia, a ChPL alprazolamu nakazuje ostrzec pacjenta, by w trakcie leczenia nie pił alkoholu. Taki sam skutek, aż do zgonu, grozi przy łączeniu z opioidami, dlatego charakterystyki każą ograniczać takie połączenie do sytuacji, w których inne leczenie nie wystarcza.

Benzodiazepiny osłabiają koncentrację i czas reakcji, a ChPL diazepamu nakazuje unikać prowadzenia pojazdów, dopóki utrzymuje się osłabienie czujności. Charakterystyka klonazepamu jest ostrzejsza i mówi, że w trakcie leczenia oraz do 3 dni po jego zakończeniu nie wolno prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn. ChPL alprazolamu (Xanax SR) opisuje znaczny wpływ na prowadzenie pojazdów i każe ostrzec pacjentów, by nie prowadzili pojazdów ani nie obsługiwali maszyn.

W ciąży lek stosuje się tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne, a ChPL lorazepamu w ogóle uznaje ciążę za przeciwwskazanie. Wszystkie pięć charakterystyk wyklucza karmienie piersią w trakcie leczenia: leku nie należy wtedy stosować, a jeśli jego podanie jest konieczne, ChPL lorazepamu i estazolamu każą odstawić dziecko od piersi. Jeśli planujesz ciążę lub ją podejrzewasz, zgłoś to lekarzowi od razu.

Czego benzodiazepiny nie leczą i dlaczego bywają tylko przystankiem

Charakterystyka diazepamu podkreśla kilka granic zastosowania całej grupy. Benzodiazepiny nie są zalecane jako podstawowe leczenie zaburzeń psychotycznych, nie powinny być stosowane w monoterapii depresji ani stanów lękowych związanych z depresją, bo może to zwiększać ryzyko samobójstwa. Sam diazepam nie jest też według swojej charakterystyki odpowiedni do leczenia przewlekłych psychoz ani stanów z fobią lub natręctwami. Przy utracie bliskich lub żałobie mogą hamować psychologiczne dostosowanie się do straty.

Dlatego benzodiazepina ma w leczeniu ograniczone miejsce: charakterystyki wyznaczają jej krótki czas stosowania, a w depresji nie powinna być jedynym lekiem. Plan dalszego leczenia ustala psychiatra prowadzący. Jeśli lek przepisano ci na lęk i po kilku tygodniach nadal go potrzebujesz, to sygnał, by wrócić do lekarza prowadzącego, a nie by samodzielnie wydłużać terapię. O lekach przeciwdepresyjnych z grupy SSRI przeczytasz w przeglądzie SSRI.

Jak przygotować się do oceny wniosku o kontynuację

Lekarz ocenia, czy dalsze leczenie jest uzasadnione i bezpieczne, dlatego przyda mu się komplet informacji. Zbierz nazwę leku i moc z ostatniego opakowania, datę ostatniej wizyty u lekarza prowadzącego, wypis lub zaświadczenie, jeśli je masz, oraz listę wszystkich przyjmowanych leków. Napisz też, czy pijesz alkohol, czy przyjmujesz leki przeciwbólowe z opioidami i czy planujesz ciążę.

Im pełniejszy opis, tym mniej pytań na czacie i tym mniejsza szansa, że lekarz będzie musiał ocenić wniosek bez kompletu informacji. Pamiętaj też, że wniosek dotyczy leczenia już prowadzonego: im dokładniej udokumentujesz, od kiedy, w jakim celu i pod czyją opieką przyjmujesz lek, tym łatwiej lekarzowi ocenić, czy kontynuacja jest uzasadniona, a nie jest to pierwszy dobór terapii. Gdy dokumentacji brakuje, lekarz może poprosić o jej uzupełnienie na czacie. Masz na odpowiedź 48 godzin i dostaniesz przypomnienie. O tym, co dzieje się po decyzji odmownej, przeczytasz w przewodniku decyzja odmowna i rozliczenie.

Xanax, leki Z i hydroksyzyna: co jest benzodiazepiną, a co nie

Xanax to nazwa handlowa alprazolamu, czyli benzodiazepiny. Charakterystyka Xanax SR wprost zalicza alprazolam do pochodnych benzodiazepin i stosuje do niego te same ostrzeżenia o uzależnieniu i odstawianiu. To samo dotyczy innych preparatów z alprazolamem.

Nie każdy lek nasenny czy uspokajający jest benzodiazepiną. Zolpidem należy do tzw. leków Z i choć chemicznie jest inny, także jest substancją psychotropową grupy IV-P, a w ChPL ma limit do 4 tygodni leczenia. Hydroksyzyna nie jest ani benzodiazepiną, ani substancją psychotropową w rozumieniu wykazu, choć wielu pacjentów tak ją nazywa.

Jak wygląda recepta na benzodiazepinę i nasz wniosek

Termin realizacji recepty na substancje psychotropowe wynosi 30 dni (art. 96a ust. 7 pkt 4 Prawa farmaceutycznego), także dla e-recepty. Ogólny, dłuższy termin dla e-recept ich nie obejmuje. Limit zapasu na 90 dni dotyczy innych grup (I-N i II-P), a nie benzodiazepin grupy IV-P.

Zgodnie z § 7 ust. 2a i 2b rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje recepta na kontynuację leczenia wystawiona bez badania, na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza, wymaga sprawdzenia historii leczenia, a od ostatniego zbadania pacjenta nie może minąć więcej niż 3 miesiące. Prywatna teleporada nie jest objęta wyłączeniem dla lekarzy POZ, więc obowiązuje także ten wymóg.

U nas wniosek składasz w formularzu z wywiadem. Ocenia go lekarz, który może poprosić o dokumentację albo dopytać na czacie. Nie ma wideo ani rozmowy telefonicznej. Zakres to wyłącznie kontynuacja leczenia już prowadzonego i udokumentowanego, a rozpoznanie i pierwszy dobór leku należy do psychiatry na wizycie. Lekarz może odmówić, a opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Więcej o przebiegu znajdziesz w opisie e-recepty psychiatrycznej oraz w przewodniku jak wygląda wniosek o przedłużenie leczenia. Gdy czujesz się bardzo źle albo pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, nie czekaj na ocenę wniosku, tylko skontaktuj się od razu z lekarzem, a w zagrożeniu życia dzwoń na 112.

Substancje z tej grupy

  • Alprazolam Alprazolam: benzodiazepina do krótkotrwałego leczenia nasilonych stanów lękowych
  • Klonazepam Klonazepam: benzodiazepina przeciwdrgawkowa, wskazana w leczeniu padaczki
  • Lorazepam Lorazepam: benzodiazepina do krótkotrwałego leczenia lęku i bezsenności lękowej
  • Diazepam Diazepam: benzodiazepina na stany lękowe i napięcie mięśni
  • Estazolam Estazolam: benzodiazepina do krótkotrwałego leczenia bezsenności

Źródła

Pytania do tego wpisu

Czy leki z grupy benzodiazepin prowadzą do uzależnienia?

Tak, mogą. ChPL opisuje uzależnienie psychiczne i fizyczne, także przy dawkach leczniczych, a ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia oraz przy łączeniu kilku benzodiazepin. Dlatego leczenie ma być jak najkrótsze, a lek odstawia się stopniowo. Większą ostrożność zalecono u osób, które nadużywały alkoholu lub leków.

W jaki sposób bezpiecznie przestać przyjmować benzodiazepinę?

Stopniowo i pod opieką lekarza. Nagłe przerwanie leku może wywołać skrajny lęk, bóle głowy i mięśni, splątanie, omamy, a w cięższych przypadkach napady drgawkowe, a po odstawieniu może wrócić nasilenie bezsenności i lęku. Tempo schodzenia z leku zależy od substancji, dawki i czasu leczenia, więc ustala je lekarz, a nie ogólny schemat.

Xanax to benzo czy coś innego?

To benzodiazepina: Xanax to nazwa handlowa alprazolamu. ChPL Xanax SR stosuje do niego ostrzeżenia o uzależnieniu, tolerancji i odstawianiu typowe dla całej grupy. Lek jest dostępny na receptę Rp, a substancja należy do grupy psychotropowej IV-P, więc recepty obejmują dodatkowe zasady.

Tekst objaśnia, jak działa ta grupa leków, i nie zastępuje wizyty ani konsultacji. O tym, czy i czym leczyć konkretnego pacjenta, przesądza lekarz, który zna jego sytuację.

Rejestr

Wpis do RPWDL, czyli działalność lecznicza pod nadzorem wojewody.

Nadzór medyczny

Sprawy prowadzi lek. Damian Wojno, PWZ 3211301.

Postój u lekarza

Lekarz czyta zgłoszenie i może dopytać na czacie.

Opłata

Płacisz za ocenę wniosku przez lekarza. Zwrot, jeśli zrezygnujesz przed oceną.

E-Recepta Psychiatryczna 250,00 zł Rozpocznij