receptovia

receptovia · Ścieżki

Derealizacja krok po kroku: skąd bierze się wrażenie nierealnego świata i co dalej

Derealizacja to doznanie, w którym otoczenie wydaje się nierzeczywiste, odległe albo jak za szybą, choć wiesz, że to tylko wrażenie. Najczęściej pojawia się przy silnym lęku i napadach paniki, w przewlekłym stresie albo po niewyspaniu, i zwykle sama w sobie nie zagraża życiu. Jeśli jednak zaczyna się nagle i towarzyszą jej objawy neurologiczne, takie jak drętwienie, zaburzenia mowy, widzenia czy utrata przytomności, potrzebna jest pilna diagnostyka.

Przystanki w tekście
  1. Przystanek 1: co to jest derealizacja
  2. Jak to wygląda od środka: objawy derealizacji
  3. Derealizacja, depersonalizacja i psychoza: gdzie przebiega granica
  4. Skąd się bierze to odczucie: przyczyny i czynniki sprzyjające
  5. Kiedy szukać pomocy pilnie, a nie czekać na wizytę
  6. Diagnoza w pięciu etapach: kto ocenia i co sprawdza
  7. Zanim pójdziesz do psychiatry: co przygotować
  8. Leczenie derealizacji: psychoterapia, leki i to, co robisz sam
  9. Leki przeciwdepresyjne w tle derealizacji: o czym pamiętać
  10. Co zrobić w trakcie epizodu: krótka droga na trudną chwilę
  11. Między epizodami: nawyki, które zmniejszają podatność
  12. Przystanek online: co możemy zrobić przez formularz, a czego nie
  13. Źródła

Przystanek 1: co to jest derealizacja

Derealizacja to zaburzenie odbioru otoczenia. Ludzie, przedmioty i miejsca wyglądają tak samo jak zwykle, a mimo to wydają się sztuczne, płaskie, odległe albo jakby oglądane przez mgłę czy na ekranie. Osoba, która tego doświadcza, wie jednak, że świat jest prawdziwy, a dziwne jest jedynie jej odczucie. Ta zachowana świadomość odróżnia derealizację od psychozy.

Derealizacja bywa krótkim epizodem trwającym minuty albo godziny, na przykład w szczycie napadu paniki. U części osób utrzymuje się jednak tygodniami lub wraca regularnie. Gdy jest uporczywa i przeszkadza w codziennym życiu, lekarz może rozpoznać zaburzenie depersonalizacyjno-derealizacyjne, opisane w międzynarodowych klasyfikacjach chorób.

Jak to wygląda od środka: objawy derealizacji

Opisy pacjentów są zaskakująco podobne, choć każdy używa innych słów. Najczęściej pojawiają się:

  • wrażenie, że otoczenie jest nierealne, jak dekoracja, sen albo film;
  • poczucie oddzielenia od świata, jakby między tobą a nim była szyba lub mgła;
  • zmieniony odbiór kolorów, dźwięków, odległości i rozmiarów przedmiotów, które wydają się dziwnie płaskie albo zbyt ostre;
  • zaburzone poczucie czasu: niedawne zdarzenia wydają się odległe albo czas płynie inaczej;
  • znajome miejsca i osoby wydają się obce, choć je rozpoznajesz;
  • silny lęk przed samym objawem, obawa przed utratą kontroli albo przed chorobą psychiczną.

Derealizacja, depersonalizacja i psychoza: gdzie przebiega granica

Depersonalizacja dotyczy własnej osoby: odczuwasz swoje ciało, myśli lub emocje jak cudze, jakbyś obserwował siebie z boku. Derealizacja dotyczy świata zewnętrznego. Oba zjawiska często występują razem i dlatego w klasyfikacjach chorób opisuje się je w jednym zaburzeniu.

Psychoza to coś innego. Osoba w psychozie traci zdolność odróżniania przeżyć od rzeczywistości: jest przekonana, że świat naprawdę się zmienił, słyszy głosy albo ma urojenia. Przy derealizacji ta zdolność zostaje, a lęk bierze się właśnie z tego, że wiesz, jak świat powinien wyglądać. Jeśli jednak pojawiają się głosy, przekonania, których nie da się podważyć, albo bliscy mówią, że twoje zachowanie się zmieniło, potrzebna jest pilna ocena psychiatry.

Skąd się bierze to odczucie: przyczyny i czynniki sprzyjające

Derealizacja jest objawem, a nie rozpoznaniem samym w sobie. Za tym samym odczuciem mogą stać bardzo różne mechanizmy, dlatego lekarz szuka przyczyny, zanim zaproponuje leczenie. Do najczęściej opisywanych należą:

  • zaburzenia lękowe, zwłaszcza napady paniki, oraz długotrwały, silny stres; więcej o tej grupie przeczytasz w przewodniku po zaburzeniach lękowych;
  • depresja i przewlekłe wyczerpanie, w tym długotrwały brak snu;
  • trauma, zarówno jednorazowe zdarzenie, jak i przeciągające się trudne doświadczenia, a także zaburzenie stresowe pourazowe;
  • substancje psychoaktywne, na przykład marihuana, środki halucynogenne, alkohol, a także odstawianie niektórych z nich;
  • przyczyny neurologiczne i ogólnomedyczne, takie jak padaczka, migrena albo urazy głowy, które wymagają osobnej diagnostyki.

Kiedy szukać pomocy pilnie, a nie czekać na wizytę

Pilnej pomocy medycznej potrzebujesz, gdy derealizacja pojawiła się nagle i towarzyszy jej silny ból głowy, drętwienie lub osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy albo widzenia, drgawki, utrata przytomności lub splątanie. To mogą być objawy choroby neurologicznej i wtedy dzwonisz pod 112.

Pilna jest też sytuacja, w której poczuciu nierealności towarzyszą myśli samobójcze, chęć zrobienia sobie krzywdy albo rozpacz, z którą nie dajesz sobie rady. Możesz wtedy zadzwonić:

  • 116 123 - telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie;
  • 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo, bezpłatnie;
  • 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo, bezpłatnie;
  • 112 - numer alarmowy, gdy życie jest bezpośrednio zagrożone.

Diagnoza w pięciu etapach: kto ocenia i co sprawdza

Rozpoznanie stawia lekarz, najczęściej psychiatra, czasem po wstępnej ocenie lekarza rodzinnego. Droga zwykle wygląda tak:

  • Etap 1: rozmowa o objawach, czyli kiedy się zaczęły, ile trwają, co je wyzwala i jak wpływają na pracę, naukę i relacje.
  • Etap 2: wywiad o lęku, nastroju, śnie, traumach, lekach i substancjach, w tym o alkoholu i marihuanie.
  • Etap 3: wykluczenie przyczyn somatycznych i neurologicznych; jeśli obraz na to wskazuje, lekarz zleca badania albo kieruje do neurologa.
  • Etap 4: ocena, czy derealizacja jest częścią innego zaburzenia, na przykład lękowego, depresji albo PTSD, czy samodzielnym zaburzeniem depersonalizacyjno-derealizacyjnym.
  • Etap 5: plan leczenia, w którym podstawą zwykle jest psychoterapia, a leki dobiera się do rozpoznanej choroby.

Zanim pójdziesz do psychiatry: co przygotować

Wizyta bywa krótka, a derealizację trudno opisać na zawołanie, zwłaszcza gdy akurat jej nie odczuwasz. Dlatego warto przyjść z notatkami. Zapisz, od kiedy pojawiają się epizody, jak często wracają, ile trwają i w jakich sytuacjach się zaczynają: w tłumie, po kawie, po nieprzespanej nocy, w trakcie napadu paniki czy bez wyraźnego powodu.

Weź ze sobą listę wszystkich leków, suplementów i ziół, które przyjmujesz, a także informację o alkoholu i innych substancjach, nawet okazjonalnych. Jeśli miałeś wcześniej wizyty u psychiatry, neurologa albo psychologa, zabierz wypisy i wyniki badań. Powiedz też wprost, jeśli pojawiają się myśli rezygnacyjne lub samobójcze. To nie jest powód do wstydu, tylko ważna informacja, która zmienia plan leczenia.

Leczenie derealizacji: psychoterapia, leki i to, co robisz sam

Nie ma leku zarejestrowanego wyłącznie na derealizację. Leczenie celuje w to, co ją wywołuje i podtrzymuje. Poniższa tabela porządkuje możliwe kierunki; każdy wiersz opisuje jedną drogę.

Kierunek leczeniaKiedy się go wybieraCo warto wiedzieć
Psychoterapia, najczęściej poznawczo-behawioralnaPsychoterapia jest podstawą przy uporczywej derealizacji i przy lęku, który ją podtrzymuje.Terapeuta pomaga zrozumieć objaw i przerwać błędne koło ciągłego sprawdzania, czy świat jest już normalny, które nasila lęk.
Lek z grupy SSRI, na przykład sertralina lub escitalopramLekarz sięga po SSRI, gdy derealizacja towarzyszy rozpoznanej depresji, zaburzeniu lękowemu z napadami lęku, PTSD albo innemu wskazaniu z ChPL.Sertralina ani escitalopram nie mają derealizacji jako osobnego wskazania, więc lek dobiera się do choroby podstawowej, a nie do samego objawu.
Leczenie przyczyny neurologicznej lub ogólnomedycznejTa droga jest właściwa, gdy diagnostyka wykaże na przykład padaczkę albo inną chorobę somatyczną.Leczenie prowadzi wtedy neurolog albo inny specjalista, a objaw zwykle słabnie wraz z opanowaniem choroby.
Rezygnacja z substancji psychoaktywnych i uregulowanie snuTen krok dotyczy każdego, u kogo derealizacja pojawiła się po marihuanie, alkoholu lub przy długim niewyspaniu.Odstawienie substancji i regularny sen często zmniejszają częstość epizodów, a lekarz pomaga, jeśli odstawienie jest trudne.

Leki przeciwdepresyjne w tle derealizacji: o czym pamiętać

Jeśli derealizacja jest częścią depresji lub zaburzenia lękowego, psychiatra może zalecić lek przeciwdepresyjny. Według Charakterystyki Produktu Leczniczego sertralina jest wskazana między innymi w depresji, zaburzeniu lękowym z napadami lęku, fobii społecznej i PTSD, a escitalopram w depresji, lęku panicznym, fobii społecznej, lęku uogólnionym i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym. Efekt nie pojawia się od pierwszej tabletki: przy escitalopramie w depresji ChPL mówi zwykle o 2-4 tygodniach.

Ważne ostrzeżenie z ChPL tych leków: w pierwszych tygodniach terapii i po każdej zmianie dawki niepokój i myśli samobójcze mogą się przejściowo nasilić, a ryzyko jest największe u osób przed 25. rokiem życia. Gdy to zauważysz u siebie albo powie ci o tym ktoś bliski, skontaktuj się z lekarzem od razu, a przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112. Nie zmieniaj dawki i nie odstawiaj leku samodzielnie.

Co zrobić w trakcie epizodu: krótka droga na trudną chwilę

Te kroki nie zastąpią leczenia, ale pomagają przetrwać epizod i zmniejszyć lęk przed nim:

  • Nazwij to, co się dzieje: to derealizacja, nieprzyjemna, ale przemijająca, a nie utrata zmysłów.
  • Zwolnij oddech i wydłuż wydech, bo przy napadzie paniki szybki oddech nasila objawy.
  • Skup się na zmysłach: znajdź wzrokiem kilka przedmiotów, dotknij czegoś zimnego lub szorstkiego, nazwij dźwięki, które słyszysz.
  • Nie sprawdzaj w kółko, czy już minęło; uwaga skupiona na objawie zwykle go wzmacnia.
  • Zapisz po epizodzie, kiedy się pojawił, ile trwał i co go poprzedziło. Takie notatki przydadzą się lekarzowi i terapeucie.

Między epizodami: nawyki, które zmniejszają podatność

Derealizację podtrzymuje przede wszystkim lęk i zmęczenie układu nerwowego, dlatego codzienne nawyki mają realne znaczenie. Pomaga regularny rytm snu, ograniczenie kofeiny i napojów energetycznych, ruch na świeżym powietrzu i rezygnacja z marihuany oraz alkoholu, które u wielu osób wyzwalają kolejne epizody.

Warto też ograniczyć samodzielne przeszukiwanie internetu w poszukiwaniu groźnych chorób. Czytanie o kolejnych diagnozach zwykle podsyca lęk, a z nim objaw. Lepiej zapisać pytania i zadać je lekarzowi albo terapeucie.

Przystanek online: co możemy zrobić przez formularz, a czego nie

Przez internet nie da się rzetelnie postawić rozpoznania derealizacji ani wykluczyć jej neurologicznych przyczyn. Pierwsza ocena i dobór leczenia to zadanie psychiatry na wizycie, a nie formularza.

U nas możliwa jest wyłącznie kontynuacja leczenia, które już prowadzi psychiatra i które jest udokumentowane, na przykład przedłużenie recepty na lek zalecony przy zaburzeniu lękowym lub depresji. Składasz wniosek przez formularz z wywiadem, ocenia go lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), a pytania dodatkowe trafiają na czat. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych. Lekarz może odmówić, na przykład gdy objawy się nasiliły i potrzebna jest wizyta u psychiatry; opłata dotyczy oceny wniosku, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi. Szczegóły opisuje strona e-recepty psychiatrycznej.

Zwolnienie lekarskie przy derealizacji to decyzja lekarza po ocenie twojego stanu zdrowia. W sprawach psychiatrycznych lekarz może uznać, że najpierw potrzebna jest wizyta u psychiatry.

Źródła

Pytania do tego wpisu

Derealizacja, czyli właściwie co?

To stan, w którym otoczenie wydaje się nierzeczywiste, odległe lub jak za szybą, mimo że wiesz, że świat jest prawdziwy. Najczęściej towarzyszy silnemu lękowi, napadom paniki, przewlekłemu stresowi i niewyspaniu. Często idzie w parze z depersonalizacją, czyli poczuciem obcości wobec samego siebie. To objaw, którego przyczynę ustala lekarz.

Czy derealizacja może być niebezpieczna?

Sama w sobie zwykle nie zagraża życiu i nie oznacza utraty zmysłów, bo zachowujesz świadomość, że to tylko wrażenie. Niebezpieczne bywa to, co ją wywołuje: nagły początek z drętwieniem, zaburzeniami mowy, widzenia lub drgawkami wymaga pilnej diagnostyki, a myśli samobójcze pilnej pomocy pod 116 123, 800 70 2222 albo 112.

Czy derealizacja przechodzi bez leczenia?

Krótkie epizody przy napadzie paniki lub po nieprzespanej nocy często mijają same, gdy opada lęk. Jeśli jednak derealizacja trwa tygodniami, wraca albo utrudnia pracę i relacje, warto zgłosić się do psychiatry. Leczenie przyczyny, najczęściej lęku lub depresji, i psychoterapia zwykle zmniejszają częstość i siłę epizodów.

Czy leki na derealizację można dostać przez internet?

Nie da się przez internet zacząć leczenia derealizacji: rozpoznanie i pierwszy dobór leczenia należą do psychiatry na wizycie, a leku zarejestrowanego wyłącznie na ten objaw nie ma. Online możliwa jest tylko kontynuacja leczenia już prowadzonego i udokumentowanego, na przykład przedłużenie recepty na lek zalecony przy zaburzeniu lękowym. Wniosek ocenia lekarz, który może odmówić i skierować cię do psychiatry.

Tekst objaśnia przebieg wniosku i nie zastępuje wizyty ani konsultacji. O tym, jak leczyć konkretnego pacjenta, przesądza lekarz, który zna jego sytuację.

Rejestr

Wpis do RPWDL, czyli działalność lecznicza pod nadzorem wojewody.

Nadzór medyczny

Sprawy prowadzi lek. Damian Wojno, PWZ 3211301.

Postój u lekarza

Lekarz czyta zgłoszenie i może dopytać na czacie.

Opłata

Płacisz za ocenę wniosku przez lekarza. Zwrot, jeśli zrezygnujesz przed oceną.

E-Recepta Psychiatryczna 250,00 zł Rozpocznij