receptovia

receptovia · Ścieżki

Zespół stresu pourazowego (PTSD): jak rozpoznać objawy i przejść przez leczenie etapami

PTSD to zespół stresu pourazowego, który może rozwinąć się po przeżyciu albo zobaczeniu zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu. Najbardziej typowe są trzy rzeczy: wspomnienia, które wracają wbrew woli, omijanie wszystkiego, co przypomina o traumie, oraz stan ciągłej gotowości do obrony. Trzon leczenia stanowi psychoterapia nakierowana na traumę, a leki, na przykład sertralina lub paroksetyna, mogą ją wspierać. Poniżej prowadzimy cię przez temat w pięciu przystankach.

Przystanki w tekście
  1. Co oznacza skrót PTSD i kogo może dotyczyć
  2. Przystanek 1: cztery grupy objawów zespołu stresu pourazowego
  3. Jak PTSD może wyglądać w praktyce
  4. Pierwsze tygodnie po trudnym zdarzeniu: co możesz zrobić sam
  5. Przystanek 2: przyczyny i czynniki ryzyka
  6. Przystanek 3: diagnoza, czyli kto i jak ją stawia
  7. Przystanek 4: leczenie, czyli psychoterapia i leki
  8. Leki na PTSD: na co uważać według charakterystyk
  9. Ile trwa PTSD i od czego to zależy
  10. Przystanek dla bliskich: jak wspierać osobę po traumie
  11. Przystanek 5: leczenie PTSD online, czyli co jest możliwe
  12. Pilna pomoc: kiedy nie odkładać rozmowy
  13. Źródła

Co oznacza skrót PTSD i kogo może dotyczyć

PTSD to skrót od angielskiego post-traumatic stress disorder. Po polsku spotkasz kilka nazw tego samego stanu: zespół stresu pourazowego, zaburzenie stresowe pourazowe (tak nazywa je charakterystyka paroksetyny) albo zespół lęku pourazowego (tak pisze charakterystyka sertraliny).

Punktem wyjścia jest zdarzenie skrajnie obciążające: wypadek komunikacyjny, napaść, przemoc domowa lub seksualna, działania wojenne, katastrofa, nagła śmierć bliskiej osoby, a także praca, w której regularnie styka się z cudzym cierpieniem, np. w ratownictwie czy policji. Wiele osób po takim zdarzeniu przez pewien czas źle śpi i wraca myślami do tego, co się stało. U części te reakcje stopniowo cichną, u innych utrwalają się i zaczynają rządzić codziennością. Wtedy mówimy o PTSD.

Przystanek 1: cztery grupy objawów zespołu stresu pourazowego

Objawy PTSD układają się w cztery grupy. Nie muszą wystąpić wszystkie naraz, a ich nasilenie bywa zmienne:

  • wracające wspomnienia: obrazy, dźwięki i zapachy z chwili zdarzenia, które pojawiają się nagle, koszmary senne, wrażenie przeżywania sytuacji od nowa (flashback), kołatanie serca i pot na widok czegoś, co ją przypomina,
  • unikanie: omijanie miejsc, ludzi, rozmów i myśli związanych z traumą, czasem rezygnacja z jazdy autem, wychodzenia z domu lub pracy,
  • zmiany w myśleniu i nastroju: poczucie winy lub wstydu, przekonanie, że świat jest wyłącznie groźny, oderwanie od bliskich, trudność w odczuwaniu radości, luki w pamięci dotyczące samego zdarzenia,
  • nadmierne pobudzenie: wzmożona czujność, silne wzdrygnięcie przy nagłym hałasie, kłopoty z zasypianiem, drażliwość, wybuchy złości, problemy z koncentracją, ryzykowne zachowania.

Jak PTSD może wyglądać w praktyce

Objawy nie zawsze startują od razu. U części osób pojawiają się po tygodniach, a nawet później, na przykład gdy kolejne obciążające wydarzenie uruchamia stare wspomnienia. Dzieci częściej odtwarzają zdarzenie w zabawie, mają koszmary bez wyraźnej treści, tracą nabyte już umiejętności albo stają się rozdrażnione.

Wiele osób z PTSD opisuje też uczucie oderwania od siebie albo od świata, jakby oglądały życie przez szybę. Jeśli to znasz, przeczytaj tekst o wrażeniu nierealności. Gdy na pierwszy plan wychodzi utrata zdolności do cieszenia się czymkolwiek, pomocny będzie artykuł o anhedonii.

Pierwsze tygodnie po trudnym zdarzeniu: co możesz zrobić sam

Silne reakcje tuż po traumie są naturalne i nie oznaczają jeszcze choroby. W tym okresie pomaga przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa i zwykła codzienność: regularne posiłki, stałe pory snu, ruch na świeżym powietrzu, kontakt z ludźmi, przy których czujesz się spokojniej. Nie musisz od razu opowiadać wszystkiego, ale nie odcinaj się zupełnie od bliskich.

Uważaj na alkohol i leki uspokajające brane bez kontroli lekarza. Na chwilę przynoszą ulgę, ale łatwo zamieniają się w sposób na uciszanie objawów i utrudniają powrót do równowagi. Jeśli po kilku tygodniach zamiast poprawy widzisz narastające koszmary, unikanie i napięcie, to sygnał, by umówić się do specjalisty, a nie czekać dalej.

Przystanek 2: przyczyny i czynniki ryzyka

Sama trauma nie przesądza o zachorowaniu. Na to, czy rozwinie się PTSD, wpływa kilka elementów jednocześnie.

Ryzyko rośnie, gdy zdarzenie było długotrwałe lub wielokrotne, wiązało się z przemocą ze strony drugiego człowieka, gdy ktoś miał już wcześniej trudne doświadczenia albo zaburzenia psychiczne, a także gdy po zdarzeniu zabrakło wsparcia i pojawiły się kolejne stresy, takie jak utrata pracy, problemy zdrowotne czy procesy sądowe. Ochronnie działa poczucie, że ma się na kogo liczyć, oraz szybki dostęp do pomocy.

Obok PTSD często występują depresja, zaburzenia lękowe, napady paniki, bezsenność oraz nadużywanie alkoholu lub leków uspokajających, którymi ktoś próbuje uciszyć objawy. Te stany trzeba rozpoznać i leczyć razem z PTSD.

Przystanek 3: diagnoza, czyli kto i jak ją stawia

Zespół stresu pourazowego rozpoznaje psychiatra albo psycholog kliniczny, zwykle po kilku rozmowach. Nie wystarczy do tego test online ani jedna wymiana wiadomości.

Na spotkaniach specjalista:

  • pyta o samo zdarzenie, ale tylko w takim zakresie, w jakim jesteś gotów o nim mówić,
  • ustala, które objawy występują, od kiedy i jak utrudniają życie,
  • odróżnia PTSD od ostrej reakcji na stres, zaburzeń adaptacyjnych, depresji czy zaburzeń lękowych,
  • pyta o myśli samobójcze, alkohol i inne substancje,
  • bierze pod uwagę złożoną postać PTSD, gdy trauma była długotrwała i dotyka także obrazu siebie i relacji,
  • omawia z tobą plan leczenia.

Przystanek 4: leczenie, czyli psychoterapia i leki

Pierwszym wyborem jest psychoterapia skoncentrowana na traumie. Jej celem nie jest zapomnienie, tylko przetworzenie wspomnienia tak, by przestało wywoływać alarm w ciele i w głowie. Leki mogą pomóc w obniżeniu napięcia, poprawie snu i nastroju, zwłaszcza gdy objawy są silne albo terapia jest jeszcze niedostępna.

Forma leczeniaNa czym polegaCo warto wiedzieć
Terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumieTa terapia pracuje nad myślami o zdarzeniu i stopniowym, bezpiecznym konfrontowaniem się ze wspomnieniem.Terapia poznawczo-behawioralna przy PTSD obejmuje m.in. terapię przetwarzania poznawczego i przedłużoną ekspozycję.
EMDREMDR łączy przywoływanie wspomnienia z ukierunkowanymi ruchami gałek ocznych lub innym rytmicznym bodźcem.Terapię EMDR prowadzi przeszkolony psychoterapeuta, zwykle w serii sesji.
Sertralina (lek z grupy SSRI)Charakterystyka sertraliny wymienia zespół lęku pourazowego (PTSD) wśród wskazań.Według ChPL sertraliny w badaniach nad PTSD odsetek odpowiedzi na leczenie był mniejszy u mężczyzn niż u kobiet.
Paroksetyna (lek z grupy SSRI)Charakterystyka paroksetyny wymienia zaburzenie stresowe pourazowe wśród wskazań.ChPL paroksetyny podaje, że jej długotrwała skuteczność w PTSD nie została wystarczająco udowodniona, dlatego długie leczenie trzeba regularnie oceniać.

Leki na PTSD: na co uważać według charakterystyk

Sertralina i paroksetyna to leki na receptę (Rp) i nie należą do substancji psychotropowych w rozumieniu przepisów. Lek i jego moc dobiera psychiatra. Więcej o pierwszym z nich przeczytasz na stronie o sertralinie, a o całej grupie w omówieniu leków SSRI.

Najważniejsze ostrzeżenie dotyczy początku terapii. Przez pierwsze tygodnie przyjmowania leku przeciwdepresyjnego, a także po każdej zmianie dawki, niepokój, lęk i myśli samobójcze mogą chwilowo się nasilić; najsilniej widać to u młodych dorosłych przed 25. rokiem życia. Jeśli to zauważysz, odezwij się do lekarza bez czekania, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112. ChPL opisuje też akatyzję, czyli męczący niepokój ruchowy, najczęściej w pierwszych tygodniach.

Charakterystyka sertraliny przeciwwskazuje łączenie jej z nieodwracalnymi inhibitorami MAO oraz z pimozydem. Charakterystyka paroksetyny przeciwwskazuje łączenie jej z inhibitorami MAO, pimozydem i tiorydazyną, a w czasie leczenia tamoksyfenem paroksetyny w miarę możliwości należy unikać. Leków nie wolno przerywać nagle: objawy odstawienia są częste, zwykle pojawiają się w ciągu kilku dni i mijają w ciągu dwóch tygodni, choć u części osób trwają dłużej. Plan odstawiania ustala lekarz.

U osób poniżej 18 lat paroksetyny nie powinno się stosować, a sertralinę w tym wieku dopuszcza się wyłącznie w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym, nie w PTSD.

Ile trwa PTSD i od czego to zależy

Na to pytanie nie ma jednej liczby. U części osób objawy łagodnieją w ciągu kilku miesięcy, u innych utrzymują się latami, szczególnie gdy trauma była powtarzana, a leczenie nie zostało podjęte. Przebieg bywa falujący: rocznice, podobne sytuacje czy nowy stres potrafią na jakiś czas przywrócić objawy, które wydawały się wygaszone.

Terapia skoncentrowana na traumie pomaga jednak także osobom, które zmagają się z PTSD od dawna. Im wcześniej zaczniesz, tym mniej czasu objawy mają na to, by utrwalić unikanie i odciąć cię od ludzi.

Przystanek dla bliskich: jak wspierać osobę po traumie

Najwięcej daje obecność bez naciskania. Nie wymuszaj opowiadania o zdarzeniu, ale daj sygnał, że możesz słuchać, gdy przyjdzie na to pora. Pomóż w drobnych sprawach, które unikanie utrudnia, i zachęcaj do kontaktu ze specjalistą. Zwracaj uwagę na wzrost picia alkoholu, izolowanie się i wypowiedzi o bezsensie życia, bo to sygnały, przy których warto działać szybciej.

Przystanek 5: leczenie PTSD online, czyli co jest możliwe

Rozpoznanie i wybór pierwszego leku to zadanie psychiatry na wizycie, a psychoterapię traumy prowadzi psychoterapeuta, także w formie zdalnej, ale to osobna usługa, której nie oferujemy.

W receptovii możesz złożyć wniosek o przedłużenie leczenia farmakologicznego, które już prowadzi psychiatra i które ma dokumentację. Wypełniasz formularz z wywiadem w usłudze e-recepty na leki psychiatryczne, wniosek ocenia lekarz, a dodatkowe pytania pojawiają się na czacie. Lekarz może odmówić i odesłać cię do psychiatry, gdy np. stan się pogorszył albo brakuje dokumentów. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Podobnie ze zwolnieniem lekarskim: o tym, czy je wystawić, decyduje lekarz po ocenie wniosku, a w sprawach psychiatrycznych może skierować cię do psychiatry.

Pilna pomoc: kiedy nie odkładać rozmowy

Gdy wspomnienia odbierają ci siły do życia, pojawiają się myśli samobójcze albo czujesz, że możesz zrobić sobie krzywdę, sięgnij po telefon:

  • 116 123 to telefon dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym; działa całodobowo, połączenie jest bezpłatne,
  • 800 70 2222 to Centrum Wsparcia dla dorosłych w kryzysie psychicznym; odbiera całodobowo, rozmowa bezpłatna,
  • 116 111 to telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, czynny całodobowo,
  • 112 wybierz, gdy czyjeś życie jest w bezpośrednim zagrożeniu.

Źródła

Pytania do tego wpisu

Jak długo mogą utrzymywać się objawy PTSD?

To zależy od osoby i od tego, czy podjęto leczenie. U części ludzi objawy łagodnieją w ciągu miesięcy, u innych utrzymują się latami, a rocznice czy nowy stres potrafią je chwilowo nasilić. Psychoterapia skoncentrowana na traumie pomaga także wtedy, gdy PTSD trwa od dawna, dlatego nie warto czekać, aż objawy same przejdą.

PTSD: co oznacza ten skrót?

PTSD to skrót od angielskiego post-traumatic stress disorder, czyli zespół stresu pourazowego. Może rozwinąć się po zdarzeniu zagrażającym życiu lub zdrowiu, na przykład wypadku, napaści czy przemocy. Charakterystyczne są powracające wspomnienia i koszmary, unikanie wszystkiego, co przypomina traumę, oraz ciągła czujność, drażliwość i kłopoty ze snem.

Które leki mają PTSD wpisany do wskazań?

PTSD mają we wskazaniach między innymi sertralina i paroksetyna, dwa leki z grupy SSRI. Wspierają one psychoterapię, ale jej nie zastępują. W pierwszych tygodniach i po zmianie dawki mogą przejściowo nasilić niepokój i myśli samobójcze, zwłaszcza u osób przed 25. rokiem życia. Lek dobiera psychiatra, a odstawienia nie przeprowadza się samodzielnie.

Do kogo zgłosić się z objawami po traumie?

Najlepiej zacząć od psychiatry albo psychologa klinicznego, którzy ocenią objawy i zaproponują plan leczenia, zwykle z psychoterapią skoncentrowaną na traumie. Online możesz jedynie złożyć wniosek o przedłużenie leczenia farmakologicznego już prowadzonego przez psychiatrę; wniosek ocenia lekarz i może odmówić. Przy myślach samobójczych dzwoń pod 116 123 lub 800 70 2222, a w zagrożeniu życia pod 112.

Tekst objaśnia przebieg wniosku i nie zastępuje wizyty ani konsultacji. O tym, jak leczyć konkretnego pacjenta, przesądza lekarz, który zna jego sytuację.

Rejestr

Wpis do RPWDL, czyli działalność lecznicza pod nadzorem wojewody.

Nadzór medyczny

Sprawy prowadzi lek. Damian Wojno, PWZ 3211301.

Postój u lekarza

Lekarz czyta zgłoszenie i może dopytać na czacie.

Opłata

Płacisz za ocenę wniosku przez lekarza. Zwrot, jeśli zrezygnujesz przed oceną.

E-Recepta Psychiatryczna 250,00 zł Rozpocznij